Rubato, tempo esnekliğidir. Adı çalınmış zaman anlamına gelir ve bu ad bir ipucu verir. Klasik anlayışta esnetilen zaman geri ödenir; bir yerde uzatılan süre, başka bir yerde kısaltılır. Böylece genel nabız korunur.
Romantik anlayışta bu denge gevşedi; tempo bölüm ölçeğinde değişebilir hâle geldi. İki anlayış da geçerlidir ama repertuvara göre seçilir. Bir Mozart cümlesinde bölüm ölçeğinde tempo değişimi yabancı durur; bir Chopin düzenlemesinde ise beklenir. Rubato'nun ölçüsü üç sorunla belirlenir.
Birincisi armonidir; gerilim yaratan bir akor üzerinde zaman esnetilir, çözülme noktasında toparlanır. İkincisi cümledir; doruk noktasına doğru hafif bir genişleme doğaldır. Üçüncüsü tutarlılıktır; benzer yerler benzer biçimde ele alınır. En sık görülen hata sürekli rubato'dur.
Her cümlede esneyen bir tempo, esnemenin anlamını yok eder; her şey vurgulandığında hiçbir şey vurgulanmamış olur. İkinci hata denetimsizliktir; rubato ancak sabit bir nabız duyulabiliyorsa duyulur. Bu nedenle rubato çalışması metronomla başlar. Önce tempo tam kararlı kurulur; esnetme sonradan ve bilinçli olarak eklenir.
Kayıt burada denetleyicidir. Rubato'nun ne kadar uygulandığı çalarken hissedilenden farklıdır; kayıt bu farkı hemen gösterir.
Derslerimizde rubato, sabit nabız üzerine kurulan bilinçli bir karar olarak çalıştırılır.