Chaconne ve passacaglia, barok dönemden gelen iki varyasyon formudur. İkisi de kısa ve tekrar eden bir temel üzerine kuruludur. Bu temel, bir bas hattı ya da bir akor dizisi olabilir. Formun etkisi tekrarın kendisinden gelir.
Dinleyici birkaç tekrardan sonra temeli tanır ve artık onu bekler. Bu beklenti, üstteki değişimlerin daha net duyulmasını sağlar. İki form arasındaki ayrım tarihsel olarak bulanıktır. Genel eğilim şudur: passacaglia'da tekrar eden öğe bas hattı, chaconne'da akor dizisidir.
Uygulamada besteciler bu ayrımı her zaman gözetmedi. İcra açısından bu formlar özel bir sorun getirir: tekdüzelik. Altmış varyasyon boyunca aynı armonik temel duyulursa dinleyici dikkati düşer. Çözüm gruplamadır.
Varyasyonlar tek tek değil, gruplar hâlinde ele alınır; her grup kendi içinde bir yay çizer. Gruplar arasındaki geçişler işaretlenir ve karakter değişimi belirginleştirilir. İkinci araç dinamik planıdır; bütün eser için bir uzun eğri çizilir ve varyasyonlar bu eğriye yerleştirilir. Üçüncü araç doku değişimidir; tekrar eden temel bazen öne çıkarılır, bazen geri çekilir.
Bas hattı ayrıca çalışılır. Yalnız temel hat baştan sona çalındığında, varyasyonların üzerine kurulduğu iskelet duyulur hâle gelir.
Derslerimizde varyasyon formları, gruplama ve uzun dinamik planı üzerinden çalıştırılır.